Thảo luận và chiếu phim: Hannah Arendt – Triết gia của khủng hoảng


Thứ sáu 26/06/2020
Thảo luận bàn tròn “Giữa quá khứ và tương lai”: 16:00
Chiếu phim “Hannah Arendt”: 19:00
Viện Goethe
56-60 Nguyễn Thái Học, Ba Đình, Hà Nội

Hannah Arendt (1906-1975) là một nhà triết học và nhà lý thuyết chính trị Mỹ gốc Đức. Bà là một trong những nhà triết học chính trị quan trọng nhất của thế kỷ XX.

Hannah Arendt sinh ra ở Hanover, lớn lên ở Königsberg, học tại Đại học Marburg với Martin Heidegger, lấy bằng tiến sĩ triết học năm 1929 tại Đại học Heidelberg với Karl Jaspers.

Khi Adolf Hitler lên nắm quyền vào năm 1933, Arendt phải chạy trốn khỏi Đức, sống lưu vong ở Tiệp Khắc và Thụy Sĩ trước khi định cư tại Paris. Khi Đức xâm chiếm Pháp vào năm 1940, bà trốn thoát và tìm đường đến Hoa Kỳ. Bà định cư ở New York cho đến khi qua đời. Bà trở thành một tác giả và biên tập viên và làm việc cho tổ chức Tái thiết văn hóa Do Thái (Jewish Cultural Reconstruction). Việc xuất bản cuốn “Những nguồn gốc của chủ nghĩa toàn trị” (The Origins of Totalitarianism) năm 1951 đã thiết lập danh tiếng của bà với tư cách là một nhà tư tưởng và một tác giả. Các tác phẩm lớn khác theo sau: “Điều kiện con người” (The Human Condition) năm 1958, cũng như “Eichmann ở Jerusalem” (Eichmann in Jerusalem) và “Về cách mạng” (On Revolution) năm 1963.

Các tác phẩm của bà bao gồm nhiều chủ đề, nhưng bà nổi tiếng nhất với những chủ đề liên quan đến bản tính của quyền lực và cái ác, cũng như chính trị, dân chủ trực tiếp, quyền uy và chủ nghĩa toàn trị. Trong tâm trí của đại chúng, bà được nhớ đến nhiều nhất vì cuộc tranh luận xung quanh phiên tòa xét xử Adolf Eichmann, bà cố gắng giải thích việc những con người bình thường trở thành người hành động trong các hệ thống toàn trị như thế nào, điều này bị một số người xem là một lời biện hộ, và bà nổi tiếng vì cách diễn đạt “sự tầm thường của cái ác”.

Viện Goethe hỗ trợ xuất bản và thuyết trình về triết học của Hannah Arendt. Chúng tôi làm điều này nhân kỉ niệm kết thúc của chiến tranh thế giới II, do đó chúng tôi tôn vinh việc nhân loại thoát khỏi chủ nghĩa phát xít 75 năm trước.

Cuốn sách của Hannah Arendt, vốn là trọng tâm của chúng tôi trong năm nay: “Giữa quá khứ và tương lai” (Between Past and Future) được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1961. Đây là một tuyển tập các bài tiểu luận có cùng một ý tưởng trung tâm. Con người đang sống giữa quá khứ và tương lai bất định. Họ luôn phải tư duy để tồn tại, và mỗi con người bắt buộc phải học cách tư duy. Trong một thời gian dài chúng ta đều đã nhờ vào truyền thống, nhưng trong thời hiện đại, truyền thống này đã bị từ bỏ, không còn có sự tôn trọng dành cho truyền thống và văn hóa. Các bài tiểu luận cho thấy rõ danh tiếng của bà với tư cách là người bảo vệ nhân quyền, là lý thuyết gia về chủ nghĩa đế quốc và tội ác diệt chủng, là người ủng hộ giá trị nội tại của hành động chính trị.

Ý niệm về khủng hoảng là trọng tâm trong sự nghiệp của Arendt. Trong “Giữa quá khứ và tương lai”, tám bài tiểu luận thực hành suy tư về khủng hoảng trong tư tưởng chính trị. Các bài tiểu luận thứ ba và thứ tư có tựa đề lần lượt là “Quyền uy là gì?” và “Tự do là gì?” Hai văn bản tiếp theo có tựa đề “Khủng hoảng trong giáo dục” và “Khủng hoảng trong văn hóa”.

Mối quan hệ của hai khái niệm này – chính trị và khủng hoảng – có thể được tóm lược. Theo Arendt, chính trị về cơ bản là về mối quan hệ của con người với nhau, bản tính của sự liên kết của họ, các nguyên tắc kết hợp họ, và chính khuôn khổ của các dự án địa phương và tạm thời mà họ thực hiện cùng nhau. Mặt khác, khủng hoảng nói về sự tan rã và khả năng tái tổ chức của các cộng đồng người: đó là thời điểm khi tính thống nhất được xem là đương nhiên của cộng đồng bị đe dọa. Vì thế, dẫn đến việc khủng hoảng là trung tâm của chính trị. Vậy, khủng hoảng là gì? – Chúng ta hãy cùng nghe và thảo luận.